Elgin Zakhorloge
Reparatie
Deze keer een Elgin zakhorloge van de jaren 1900 op de uurwerkzolder. Dit zakhorloge is al een paar generaties in bezit maar heeft afgelopen 30 jaar niet getikt. Het was namelijk niet duidelijk hoe het horloge moest worden opgewonden. In plaats van aan de kroon te draaien, moest voor dit uurwerk de kroon worden ingedrukt en daarna draaien.
Elgin National Watch Company was één van de grote horlogemakers in Amerika van 1864 tot 1968.
Om te beginnen kijken we naar de status van de buitenkant. De kast ziet er nog goed uit. Het plexiglas is gebroken en zal vervangen moeten worden. Daarnaast mist de seconde wijzer, waar een vervanger voor gezocht zal worden.
Nadat de buitenkant is bekeken kunnen we de binnenkant analyseren. Hier zien we als eerste een mooi uurwerk. Met het Elgin serie nummer 19558272 kunnen we via de pocket watch database wat informatie opvragen.
Dit is een Elgin uurwerk uit 1917 waar er 1000 stuks van zijn gemaakt. Het is een grade 301 uurwerk, wat de grootte van het uurwerk, finish, robijntjes en design samenvat in 3 cijfers. Dit is een uurwerk van grootte 12s en 7 robijntjes, wat netjes is voor 1917.
Wel zien we als we inzoomen wat vuiltjes bij het opwindt gedeelte. Dit is smurrie van oude olie, stof en haartjes.
Ook zien we wat smurrie, oude olie bij de gaten, haartjes en andere vuiltjes bij het echappement gedeelte en de tandwielen. Aangezien het horloge de afgelopen decennia niet heeft gelopen zijn de assen van de tandwielen minimaal aangetast en kunnen we ze nog hergebruiken.
Ook is te zien dat de balans een knik heeft waar de balansveer van buitenaf dwars over de andere wikkelingen gaat. Dit is een speciale Breguet overcoil, wat de precisie van het uurwerk verbetert. Normaal gesproken heeft de balansveer een amplitude van rond de 280 graden waar deze wordt gedreven door de trommelveer. Als de spanning in de trommelveer vermindert dan wordt de amplitude van de balansveer ook lager en dus de accuratie van het uurwerk minder. Door het einde van de balansveer te verbuigen richting het centerpunt manipuleert de knik de spanning in de balansveer. Hierdoor heeft de veer een constantere spanning over een grotere range van de trommelveerspanning. Als gevolg is het uurwerk accurater.
Om te checken hoe goed het uurwerk tikt in de huidige toestand leggen we het op de Timegrapher. Hier zien we dat het uurwerk per dag 79 seconden voorloopt en een amplitude heeft van ongeveer 180 graden met een tik-tak afwijking van gemiddeld 0.7 ms. Dit is niet verkeerd, wat betekent dat het uurwerk nog niet te veel is aangetast door de opgedroogde olie en vuiltjes. Dit is mede dankzij het feit dat het uurwerk niet opgewonden werd in de afgelopen decennia.
Om het uurwerk weer netjes te krijgen en in de toekomst ook nog goed te laten tikken, is een service bij de uurwerkzolder een goede start.
We beginnen met het glas. Dit zakhorloge heeft een plexiglas wat kapot is en er gemakkelijk uit kan worden gedrukt.
Als het glas eruit is kan eerst de ring makkelijker worden gepolijst.
Als de ring is gepolijst kunnen we een begin maken met het maken van het nieuwe glas. Omdat dit een kunststof glas is kunnen we eerst een plaatje kunststof snijden.
Als het stukje kunststof gereed is kunnen we het glas gaan snijden. Hier hebben we een speciaal stuk gereedschap wat de vorm uit het glas snijdt en tegelijkertijd een facetrand aanbrengt. Met deze rand kan het glas in de ring worden geklikt.
Stap 1 is om de binnendiameter van de ring op te meten. Terwijl de binnendiameter wordt opgemeten wordt het snijmes op de juiste plek gepositioneerd.
Als de diameter goed staat kunnen we beginnen met het snijden van het glas. Het kunststof plaatje kan worden gemonteerd op de draaischijf en het meetgedeelte wordt boven de draaischijf gedraaid. Vervolgens kan met het onderste handvat de draaischaaf worden rondgedraaid terwijl met de andere hand een mesje naar beneden wordt gedrukt. Rustig aan snijdt dit mes het glas uit het kunststof plaatje. Als het mes door het kunststof plaatje heen is kan het nieuwe glaasje er zo uit worden geklikt.
Nu moet het nieuwe glaasje nog in de ring komen. Omdat de facetrand in de ring klikt kan deze niet zomaar in de ring worden gezet, dit gaat namelijk nog niet passen. Het glaasje wordt eerst bol geperst tussen een holle en bolle pers zodat de diameter iets versmalt. Wanneer de diameter smal genoeg is kan de ring over het glas worden gezet en kan de pers weer langzaam uit elkaar worden gedraaid.
En klik…. Het nieuwe glaasje zit in de gepolijste ring!
Nu het glas klaar is kunnen we beginnen met de service aan het uurwerk. Het uurwerk kan uit de kast worden gehaald en de wijzers kunnen worden verwijderd. Het verwijderen van de wijzers doe ik met een boterhamzakje om beschadigingen te voorkomen aan de wijzerplaat.
Vervolgens kan het uurwerk uit elkaar. Hier komen we wat smurrie tegen wat onder andere oude olie is. Waarschijnlijk is er bij een vorige service te veel olie gebruikt waardoor het door het uurwerk is gelopen. Het motto wat ik gebruik is als volgt: “A little oil goes a long way”.
Als het uurwerk uit elkaar is gaan we verder met het ontmantelen van de trommelveer. Dit tandwiel heeft een veer aan de binnenkant die op spanning wordt gezet wanneer het horloge wordt opgewonden en vervolgens het horloge laat tikken. Wanneer de veer eruit is, is te zien dat de binnenkant vies, vettig en zwart is.
En vervolgens is het hele uurwerk uit elkaar en kan het worden schoongemaakt.
Een aantal onderdelen gaan in de Elma schoonmaakmachine en voor 2 onderdelen in de B-dip. De Elma machine heeft 3 baden die op volgorde IPA, uurwerkreiniger en demi-water bevatten. De vierde koker is een hitte element die de onderdelen droogdraait. Omdat de Elma machine een IPA-bad bevat kunnen 2 onderdelen hier geen gebruik van maken, dit zijn de balans en de vork. Deze onderdelen bevatten robijntjes die vast met schellak. Schellak lost op in IPA, wat zou betekenen dat deze onderdelen zonder robijntjes uit het schoonmaak proces zouden kunnen komen. Gelukkig heeft de horlogewereld hieraan gedacht en hebben ze speciaal voor dit soort onderdelen B-dip ontwikkeld. Dit is een schoonmaakmiddel is zonder IPA. De balans en de vork worden na elkaar in een zeef gelegd en worden 3x gespoeld met B-dip vloeistof.
En vervolgens is alles weer schoon.
De eerste stap om het uurwerk weer terug in elkaar te zetten is om de trommelveer terug te assembleren. Om te beginnen heb ik een papiertje ingevet met klokkenvet om vervolgens met een pincet de veer opnieuw in te vetten.
Toen de veer was ingevet kwam ik erachter dat er een stukje van de veer miste. Op het uiteinde van de veer hoort namelijk een stukje veer geklemd te zitten die de veer vast zet in de trommel om te voorkomen dat die doordraait. Toevallig vond ik het ontbrekende stukje nog op mijn bureau en heb ik deze weer vastgeklemd met behulp van een tang.
Als de veer gereed is kan deze terug in de veertrommel worden gezet. Hier heb ik een mooi stuk gereedschap voor wat de veer eerst weer strak oprolt. Om te beginnen plaats ik eerst wat 8300 vet in de trommel om de veer soepel te laten bewegen. Vervolgens plaats ik de binnenkant van de veer om de pin en wind ik de veer op in de houder.
In de houder wordt de veer opgewonden en wanneer de veer volledig in de houder zit kan de hendel er voorzichtig worden uitgetrokken. Als dit is gelukt dan zit de veer op spanning in de houder.
Vervolgens kan de houder in de lege trommel worden gehouden en met de knop van boven kan de veer in de trommel worden geschoten. Eenmaal in de trommel is te zien dat het stukje veer op het uiteinde alles op zijn plek houdt. Dit door zich te blokkeren achter een aangrijpingspunt zoals te zien is in de rode ovaal.
De laatste stap is om de trommelveer weer te sluiten. Daar heb ik een stuk gereedschap voor heb wat de druk evenredig over het oppervlakte verdeelt.
Nu de trommelveer gereed is kan het uurwerk terug in elkaar. We geven de lagers een druppeltje olie. Hier heb ik een mooie oliepen voor die heel gecontroleerd een druppel olie kan dispensen op de juiste plek.
Nu het uurwerk geserviced is kunnen we terug naar de polijst afdeling met de kast van het zakhorloge.
En zo komen we bij het laatste puntje aan van de reparatie, de seconde wijzer. Op de uurwerkzolder heb ik een redelijke voorraad wijzers maar er waren maar twee wijzers die zouden kunnen passen. Beide hadden nog een te grote diameter voor de seconde as van het tandwiel. Ik heb de wijzer uitgekozen die naar mijn mening het beste past bij het uurwerk en heb deze doormiddel van een triebniet naar de juiste diameter verwerkt. Dit heb ik gedaan door het buisje van de secondewijzer met een pons met een gat steeds iets te versmallen. Wanneer de pons de wijzerbuis had versmald maar het paste nog niet, kwam de volgende pons met een smaller gat tot het paste.
Nog even een laatste test op de timegrapher en een meting door het horloge te laten tikken voor enkele dagen en we kunnen concluderen dat het horloge weer netjes >24 uur kan lopen met een afwijking <30 seconden.
Als eerste project is hier dan ook de eerste video samenvatting van de reparatie!
Duurt 5:30 min te lang, geen probleem...MAND!
En zo tikt het Elgin zakhorloge weer mooi met een nieuw glas, secondewijzer, gepolijste kast, kortom zo goed als nieuw en dat voor 1917!
Project geslaagd!
Datum: 04-12-2024