Elma Super Automat
Reparatie
Deze keer geen horloge op de werkbank maar een reinigingsmachine voor de horloges, een echte Elma Super Automat uit de jaren 60.
Hans Schmidtbauer, een Duitse horlogemaker, startte in 1948 in Singen (D) een fijnmechanische fabriek om horloge gerelateerde apparatuur te gaan produceren. ELMA, zoals Schmidtbauer zijn bedrijf noemde, is een samentrekking van ELektrische MAschine.
ELMA heeft sindsdien veel verschillende apparatuur voortgebracht voor meten, testen, afregelen en…. reinigen. Schmidtbauer is wereldberoemd geworden met de ELMA horloge reinigingsmachine.
In 1948 zag de eerste het levenslicht: De ELMA Super Elite. Dit zou uiteindelijk de meest verkochte reinigingsmachine ter wereld worden.
Na de Super Elite heeft ELMA natuurlijk niet stil gezeten. Er is volop geëxperimenteerd en doorontwikkeld. In sommige andere modellen draaiden de potten onder de vaste motor door. Er werden ook (vol)automatische modellen ontwikkeld. Een indrukwekkend rijtje: De handwinder, de Junior, de Senior, de Vacmatic, de Vibratic, de Super Automat, de VM-II, de Vibrette……[Bron: Horlogeforum]
Bij de machine op de foto was de werking onbekend omdat er kabels gebroken waren en onderdelen niet vast zaten. Alles was ook erg vies omdat het jaren stof heeft staan happen in een garage box. Voor deze reparatie gaan we dus alles uit elkaar halen, schoonmaken en terug in elkaar zetten.
Als eerste gaan we het de machine uit elkaar halen. Hier zien we al dat de stang mist die het grote tandwiel met het “klavertje” verbindt. Daarnaast is alles ook vies. Een eerste test laat wel zien dat de elektronica het nog doet, de tandwielen beginnen te draaien als er aan de kookwekker word gedraaid. Je leest het goed, een kookwekker. Deze machine komt namelijk uit de jaren 60 en de quartz kwam pas uit in de jaren 70. De aandrijf as van de kookwekker heeft nokjes en halve schijven die op zijn beurt een relay schakelen. Deze relays zorgen ervoor dat het grote tandwiel gaat draaien of dat de motor met de schoon te maken onderdelen gaat draaien of van richting veranderd.
Omdat alles is getimed doormiddel van halve schijven and switches is hier een korte video van hoe alles in elkaar zit voordat het verder uit elkaar wordt gehaald.
Nu alles uit elkaar kan met een gerust hart kan de schoonmaak beginnen. Als eerste het grote tandwiel. Dit was erg smerig en na het nog maar kort te hebben ondergedompelt in een sopje met uurwerk reiniger was er al een groot verschil zichtbaar. Nog even verder poetsen en voilà, een schoon tandwiel.
Als het grote tandwiel eraf is kan de rest van het logica board ook worden schoongemaakt. Alle draadjes zijn met IPA gepoetst en de platen weer met uurwerk reiniger, wat een verschil!
Helaas was er ook een lampje kapot en is deze E10 230V vervangen door een nieuwe. Ook is de kabelboom gepoetst.
Van het frontpaneel konden de letters ook wel een likje verf gegruiken. Eerst alles even schoongekrabt met een saté prikker om vervolgens met de verf alles weer op te vullen.
Nu de bovenkant van de machine is gedaan kunnen we verder met de onderkant van de machine. Wat was het daar een smerige boel: oude kurk, plak van vloeistoffen, roest etc. Alles is eerst goed schoongekrabt om vervolgens ook in het uurwerkreiniger sopje te gaan. Nog even wat nieuwe kurk besteld en het ziet er weer als nieuw uit.
Op de bodemplaat zit ook het gedeelte voor het warmte element aangesloten, deze kon ook wel wat aandacht gebruiken. Helaas brak tijdens het testen één van de voetjes af en heb ik deze via soldeer weer vast gezet.
De kurk op de bodem was al helemaal vergaan en zo kon de kurk op het “klavertje” ook wel een verversing gebruiken. Even met de dremel de kurken onderzetter op maat maken en het ziet er weer fris uit.
In dit “klavertje” zit ook de motor verstopt die het bakje voor de schoon te maken onderdelen laat draaien. Deze kabels waren letterlijk met pleisters aan elkaar geplakt en kon wel een vernieuwing gebruiken. Deze keer geen pleisters maar heatshrink, ziet er gelijk een stuk beter uit.
Nu alles weer netjes is kan de machine terug in elkaar. Even wat afstellen en testen en we hebben weer een volledige functionele Elma Super Automat! Zie hier de werking zonder vloeistoffen in de potten.
Deze machine wordt nu mooi gebruikt bij de toekomstige projecten om de uurwerken te reinigen.
Project geslaagd!
Datum: 3-10-2023