Theorema GM-4004

Reparatie

Theo Theo wat raar, je haalt de uren, de uren door elkaar. Dat lees je goed, bij deze Theorema GM-4004 zijn namelijk drie uurmarkeringen en het datumvenster losgekomen. Aan ons de taak om deze op te speuren en opnieuw op de wijzerplaat te zetten.

Bij het openen van het horloge komen we al 2 van de 3 uurmarkeringen tegen en het datum venster. Aangezien dit een skeleton uurwerk is met een open wijzerplaat zit de laatste uurmarking waarschijnlijk in het uurwerk verstopt.

Bij het inspecteren van het uurwerk komen we de uurmarkering nog niet tegen. Het uurwerk moet dus uit elkaar en het idee is om dit te combineren met een schoonmaakbeurt. Als eerste moeten de wijzers eraf, wat met een boterhamzakje gebeurt als bescherming voor de wijzerplaat.

Omdat dit een skeleton uurwerk (TY2189) is, waarbij de componenten zichtbaar zijn, gebruiken we een messing pincet om de rotor te verwijderen en krassen te voorkomen.

De volgende stap is om de spanning van de veertrommel te halen. Dit doen we door de vergrendeling met een pincet los te halen en vervolgens gecontroleerd de kroon te laten draaien tot er geen weerstand meer is. Als dit is gelukt mag de eerste platine eraf. Helaas is 1 schroef dol en is de platine met deze schroef erin afgehaald. Nu nog even een foto'tje maken voor later.

Bij de volgende stap waar ik de platine wou omdraaien om te kijken of ik de dolle schroef los kon krijgen gebeurde het onvoorspelbare.... het uurwerk ontplofte uit elkaar. De stukken vlogen om m'n oren en tegen m'n bril, maar wat ik toen vond.....de laatste uurmarkering!

Blijkbaar was de laatste uurmarkering door het uurwerk in de veertrommel gevallen die de veer op spanning heeft vergrendeld. Ik dacht dat er geen spanning meer op de trommelveer stond maar de uurmarkering blokkeerde de veer om verder te ontladen.

Na wat poosjes te hebben gezocht heb ik de meeste delen van het uurwerk teruggevonden op de seconde as na.... Deze moet dan met een vervangend uurwerk komen, net zoals de trommelveer die naast kapot ook een 3 point curve approximate functie is geworden of al was. Ik verwacht dat is gebeurd tijdens de afgelopen periode dat het horloge op spanning is weggelegd.

We gaan dus een vervangend uurwerk bestellen en in eerste instantie dachten we dat het om een skeleton TY2189 uurwerk ging. Bij de eerste zoektocht komen er al meerdere 2189 uurwerken langs die niet hetzelfde zijn, misschien een 2189-variatie?

Om er zeker van te zijn dat er een goede vervanger wordt besteld zetten we het uurwerk met missende onderdelen terug in elkaar om de dimensies op te meten. Eenmaal in elkaar meten we de volgende waardes:

• Diameter: 31.4 mm
• Dag- en datumweergave op drie uur
• Plate height (uurwerk hoogte zonder wijzer assen): 5.56 mm
• Overall height (uurwerk hoogte met wijzer assen): 7.66 mm

En met deze data begint de zoektocht. Na de meting blijkt dat de verwachte 2189 vervanger niet aan deze dimensies voldoet... Dit uurwerk zonder datum heeft namelijk een diameter van 27.5 mm en een plate height van 4.74 mm (betrouwbare bron). De 2189 versie met datum op Alibaba heeft geen dimensies erbij staan...

Op eBay is er een 2189 versie met datum alleen kon ik niet goed zien of deze een centrale seconde wijzer heeft, geen sub-seconds dial op 6 uur. Ook waren de maten niet bekend in de beschrijving, dus heb ik de verkoper een mail gestuurd met deze vragen. Hier wacht ik nog op antwoord.

Ondertussen kon de Uurwerkzolder het niet hebben dat de chinezen het 2189 uurwerk onder meerdere varianten online zetten zonder dit in het type nummer toe te voegen. Met deze zoektocht kwam ik er zelfs achter dat de chinezen het zelf ook niet weten omdat ongeacht de diameter, hoogte en functies (als dit bekend is) alles onder de 2189 wordt gestopt....

We zetten de zoektocht voort en komen uit bij een Hangzhou 27A0, deze lijkt er ook veel op. Er is alleen één probleem, er is geen legitieme verkoper… Volgens de enige website die ik kan vinden is deze ook 32.1 mm in diameter, wat te groot is.

We gaan terug naar de chinezen en gebuiken zoektermen die de site begrijpt “Automatische mechanische open skelet beweging”, of te wel “Automiatic skeleton movement”. We scrollen door alle pagina’s en opeens is daar iets… dit uurwerk wat er hetzelfde uitziet maar alleen zilver is in plaats van goud en een centrale seconde as heeft. Helaas geen dimensies, dus deze zijn opgevraagd.

Helaas weet de chinees ook niet welk uurwerk het is en wilt ook niet de dimensies opmeten…. We nemen de gok en bestellen het uurwerk.

We zouden hier bijna net als Marcel Proust een 7-delig boek over kunnen schrijven, afbeelding en boek te vinden op Amazon.

Na wat wachten arriveert het uurwerk en het is een match!

Gelukkig zijn de componenten die we moeten vervangen dezelfde kleur en valt er na het uitwisselen van de onderdelen niks op.

Zoals op de foto hierboven te zien is mist de balans nog. Dit heb is gedaan om te kijken of het uurwerk met een paar handmatige opwind slagen genoeg kracht maakt om een impuls te geven. Dit test je door bijvoorbeeld met een schroevendraaier heel lichtjes tegen de vork te tikken, zoals te zien is in de video.

Nu we weten dat het uurwerk werkt kunnen we verder met de balans assembleren. Gelijk begon het uurwerk te tikken.

Nu we weten dat het uurwerk weer kan tikken is de vraag hoe accuraat het horloge tikt. Hier heeft de Uurwerkzolder een Timegrapher voor die via een microfoon de tik-tak van het horloge opneemt en vanuit daar bepaalt wat de dagelijkse afwijking is, de afwijking tussen de tik en tak en hoe groot de amplitude is van de balans.

Zoals te zien is op het scherm loopt in deze test het uurwerk per dag +28 seconden voor, wat niet slecht is voor dit uurwerk. Om een idee te geven verdienen de luxe Zwitserse merken een certificaat als ze het voor elkaar krijgen dat dit in meerdere posities tussen de -5/+7 seconden zit. De amplitude is 240 graden die eigenlijk gewenst is rond de 280 graden. Een lagere amplitude kan komen door een slechte overdracht van kracht (Vuil in het uurwerk/Beat error/Droge lagers etc.). De "B.E." staat voor "Beat Error" wat het verschil tussen de "tik" en "tak" laat zien. Als de tik en tak precies synchroon lopen is dit 0 seconden en bij dit uurwerk lopen ze helaas 0.9 ms uit fase. Het liefst heb je dit onder de 0.2 ms.

Omdat uit deze test blijkt dat het uurwerk het nog best redelijk doet zonder grote schoonmaak is het niet nodig om het horloge helemaal te demonteren en te reinigen. Niet omdat het werkt maar ook omdat er bij chinezen uurwerk is bezuinigd op serviceability wat voor verhoogde risico’s zorgt. Om te kijken of de amplitude nog wat verbeterd kan worden smeren we de robijn lagers (roze/rode puntjes) met speciale olie, Moebius 9010.

Na het afstellen en oliën tikt het uurwerk met de volgende afwijkingen.

De volgende stap is om de wijzerplaat gereed te maken. Hier waren drie uurmarkeringen en het datum venster los. De uurmarkeringen hebben kleine pinnetjes die in de wijzerplaat vallen. Aangezien deze markeringen los zijn gekomen zit er nog lijm residu in deze gaatjes. Om de wijzerplaat niet te beschadigen meten we op de Feintaster de diameter van deze pinnetje, wat uitkomt op 0.17 mm.

Vervolgens kunnen we kijken op welke afstand de tapse ruimer ook een de diameter van 0.17 mm heeft.

Nu de afstand bekend is kunnen we de gaten in de wijzerplaat vrij maken van lijmresidu zonder de wijzerplaat aan te tasten en de gaten te vergroten.

Als de gaten allemaal lijm-vrij zijn kunnen we de uurmarkeringen voorbereiden. Als eerste maken we de uurmarkeringen schoon met een satéprikker. Vervolgens kunnen de uurmarkeringen terug op de wijzerplaat worden gelijmd met wat G-S Hypo Cement.

En voilà, de uurmarkeringen en het datumvenster zitten weer op de wijzerplaat. Na een paar dagen curen schuren we de lijm aan de onderkant van de wijzerplaat wat op zodat het weer mooi aanligt met de wijzerplaat en het datum-wiel niet geblokkeerd.

De wijzerplaat kan terug op het uurwerk en het uurwerk kan terug in de kast. Aangezien dit een automatisch horloge is voeren we nog één test uit, de opwindtest in de Bergeon 5802. Dit apparaat test of het uurwerk, wat een automaat is, zichzelf goed genoeg oplaadt wanneer deze wordt gedragen. Het onbekende uurwerk heeft op basis van TY2189 een gangreserve van 36 uur. Op de tester staat dat een uurwerk met een gangreserve van 30-40 uur in totaal 20 uur in deze test moet zitten. Bij het starten van de test gaat dit apparaat ronddraaien als een carrousel om polsbewegingen te simuleren. Na de 20 uur gaat het horloge van de tester en leg ik hem ergens neer. Als het uurwerk goed werkt zou die vervolgens 36 uur moeten kunnen tikken zonder energie toe te voegen.

Na 20 uur halen we het horloge uit de tester en zetten we het gelijk met de klok, eens kijken of het horloge de 36 uur kan blijven tikken. Helaas treffen we het horloge binnen 24 uur aan in stilstand op 23:00 uur. Toeval of niet? We winden het horloge met de hand op en doen te test nog een keer. Opnieuw treffen we het horloge aan zonder leven om 23:00 uur, dit kan geen toeval zijn.

We openen het horloge en beginnen de analyse. We schudden het horloge om te kijken of er nog leven in het uurwerk zit. En ja hoor, de secondewijzer begint te tikken en begint met zijn volgende ronde. Maar dan….opeens staat de secondewijzer weer stil op exact dezelfde positie. We kijken naar de wijzers en er heeft een botsing plaats gevonden.

We bellen de ANWB (Arts Na Wijzer Botsing) die de wijzers opnieuw op de as monteert. Als de wijzers zijn gemonteerd plaatsen we het horloge opnieuw in de opwindtest. Na 20 uur testen we het horloge en het komt pas na 36 uur stil te staan, het horloge werkt weer!

En zo is iedereen weer wat wijzer geworden met deze reparatie. Nog even een mooie foto en we zijn klaar!

Project geslaagd!

Datum: 02-06-2024